آموزششناسي نظرية مالي انتزاعي،
مفهومي، رياضي، كاربردي و در عينحال تاريخي است. اين درس ميكوشد تا زيربناي جامع
نظرية مدرن امور مالي شركتها را به شركتكنندگان در كلاس ارائه كند. اين درس براي
دانشجويان دكترا طراحي شده است: دانشجوياني كه علاقهمندند مباني نظري بازارهاي
مالي جهاني را دريابند، با ابزارهاي مالياي آشنا شوند كه در وسعت گستردهاي
معامله ميشود، و نيز (تا حد كمتري) سازوكار مؤسسات مالي را بازشناسند. آنچه در
زير ميآيد اهداف و مقاصد درس سمينار نظرية مالي براي دانشجويان دكترا را شرح ميدهد،
و ريز مطالب كلاس را ارائه ميكند. توجه بفرماييد كه "ريز مطالب درس"
عرضهشده صرفا" چارچوب بحثهاي اين درس است، و ساختار غيرقابل انعطافي نيست،
و چه بسيار مطالب، عناوين، و مقالات جديدي كه در نيمسال بعدي ارائة اين درس تغيير
خواهد كرد. اين درس براي تحقق اهداف زير طراحي شده است.
· امور
مالي شركتها چيست؟ شركتكنندگان در كلاس ميبايد با حوزههاي اصلي مطالعات امور
مالي شركتها آشنا شوند.
· ادبيات
مالي عمده معرفي ميشود: ادبيات اصلي اين حوزه از علوم مورد بحث قرار ميگيرد.
· حوزههاي
پژوهشي عمده معرفي ميشود: فنون اصلي پژوهشهاي نظري مورد بحث قرار ميگيرد.
· پژوهشهاي
جديد مورد بحث قرار ميگيرد: تحقيقات جديد انجامشده در حوزة مالي مورد نقد و
ارزيابي قرار ميگيرد.
· و
اينكه درس چه مباحثي را مورد بحث قرار نميدهد.
1.
امور مالي شركتها چيست؟
در اساس، امور مالي شركتها پاسخگوي
اين پرسشهاست كه چهگونه شركتها وجوه لازم را گردآوري ميكنند، و بدهيهاي خود
را سامان ميدهند. مهمترين حوزههاي تحقيق در اين درس به شرح زير است:
1.
بافت سرمايه: شركتها چهگونه بين انواع مختلف اوراقبهادار،
بهويژه بدهي و حق مالي صاحبان سهام، گزينش ميكنند؟
2.
طراحي اوراقبهادار: شركتها چهگونه بدهيهاي خود را
طراحي ميكنند (مثلا" سررسيد اولويت بدهيها، ملاحظات فراخواني و تبديل
اوراققرضه)
3.
سياست پرداخت سود سهام شركت: چهقدر شركتها بهشكل
سود سهام به سهامداران پرداخت ميكنند؟
4.
شركتهاي سهامي در بازارهاي اوليه: چرا شركتها سهامي
عام ميشوند، و چرا عرضة عمومي اولية سهامي (IPO) معمولا" زير قيمت است؟
5.
حقوق مالكيت: چهگونه حقوق كنترلكننده (مثلا"
حق رأي و حق تصفية شركت) به دارندگان اوراقبهادار اعطا ميشود؟ در چه مواردي اين
حقوق مشروط است؟
6.
ادغامها و قبضة مالكيت و بازار كنترل شركتها: چه
چيزي مرزهاي شركت را تعيين ميكند؟ هزينهها و منافع مالكيت متمركز كدام است؟
كنترل شركتها چهگونه به اجرا در ميآيد؟
توجه كنيد كه در اينجا تأكيد بر
پرسشهاي تحققي و نه هنجاري است. پژوهش مورد بحث در اينجا غالبا" معطوف به
درك سياستهاي مالي قابلمشاهده در شركتهاست، و قيمت بازار پاسخي به اين تصميمات
است.
2.
ادبيات اصلي در مورد امور مالي شركتها
كدام است؟
هركس كه ميخواهد در رشتة مالي
دكترا بگيرد، ميبايد مقالههاي كلاسيك در نظرية امور مالي شركتها را خوانده
باشد. اين مقالهها غالبا" بهطور گستردهاي مورد رجوع قرار ميگيرند، و از
آنها نقلقول ميشود، و به حوزههاي تحقيقات كاملا" جديدي دامن زدهاند. همة
بررسيها و بحثهاي دانشگاهي با اين مقالههاي كلاسيك احساس آشنايي و قرابت ميكنند.
متأسفانه، آن مقالههايي كه از
نظر فكر و ايده راهگشا بودهاند، از نوع مقالاتي نيستند كه روشن و مستمر خواننده
را به نتيجة خاصي رهنمون شوند. در بعضي موارد، نتايج گزارششده در مقالهاي اساسي
صرفا" به مثالي عددي بسنده كرده است؛ ديگر بيان موضوع يا شيوة استدلال ناقص است
يا بهسادگي حتي ميتوان گفت كه غلط است. بنابراين، در موارد متعددي در كلاس
مقالاتي را مورد بحث قرار خواهيم داد كه نتيجة معيني را با عموميت و دقت بيشتر
بيان ميكنند، و يا نتايج قديميتري را در قالب روششناسي مدرن دوباره بيان ميكنند.
به همين دليل است كه پارهاي از مقالات بالا در كلاسها صرفا" مورد اشارة
كوتاه قرار ميگيرند. البته، اين نبايد باعث شود كه كسي فكر كند اين مقالات ارزش
خواندن ندارند. بسياري از اين مقالات حاوي انديشههاي انگيزاننده و افكار بديعي
است كه در آغاز شناسايي نشده بود و بعدها ارزش آنها بازشناسي شد كه هركدام به
نوبة خود سهم ذهني ارزشمندي در توسعة علم مالي داشتهاند.
3. فنون
يكي از اهداف اصلي اين درس معرفي
پارهاي از فنون اصلي كنكاش نظري به دانشجويان است. اين بدان معناست كه دانشجويان
ميبايد خود را با اقتصاد خُرد و نظرية بازيها آشنا كنند. آنگاه چند مقالة نمونه
انتخاب خواهد شد تا روششناسي اين فنون را بازنمايد. ممكن است اين مقالات با معيار
محتوا و اثربخشي اهميت كمتري داشته باشند، اما نشان ميدهند كه هر فن خاص چهگونه
ممكن است بهكار بسته شود تا نتايج معيني را ارائه دهد. بهويژه، به مفاهيم رياضي
و نظري بازي بهشرح زير توجه خواهيم داشت:
1.
بازيهاي اطلاعات كامل و كمال در زيربازي
2.
بازيهاي شكل نرمال و استراتژي تركيبي
3.
نظرية مالك عامل و طراحي سازوكار
4.
بازيهاي بايي (Bayesian) و علامتگري
5.
پالودن تعادل
6.
گزينش مخالف
7.
درخت دو جملهاي
8.
نظرية حراج
البته، روشن است كه اين درس،
كلاسي در نظرية بازيها نيست، و جايگزين چنين درسي هم نيست. بنابراين، اين مفاهيم
نه با جامعيت عرضه خواهند شد و نه مشروح، و نتايج نظري بازي عمدتا" بيان شده
و اثبات نخواهند شد. هدف فقط آن است كه نشان دهيم چهگونه اين مفاهيم در نظرية
امور مالي شركتها كاربرد دارند. بحث انتزاعي از اين مفاهيم خارج از حوزة كار
ماست.
4. پژوهش جديد
هدف نهايي و در عينحال مهم اين
درس آن است كه دانشجويان با پژوهشهاي جديد در حوزة مالي آشنا شوند. از اين روست
كه پارهاي از مقالههاي چاپنشده و يا اخيرا" چاپ شده را نيز مورد بحث قرار
ميدهيم؛ اين مقالات پرسشهاي تازهاي را مطرح كردهاند يا ديدگاههاي جديدي را
گشودهاند. انتخاب اين مقالات بهناچار جنبة نظري دارد، و بيانگر سليقه و ذائقة
شخصي اينجانب است. در بررسي اين پژوهشها بحثهاي جاري مالي را دنبال ميكنيم، و
به موضوعاتي ميپردازيم كه هنوز جمعبندي روشن ندارند.
5. اين درس شامل چه مباحثي نميشود
دامنة تعريفشده براي بحث محدود
گرفته شده، و پارهاي موضوعات مهم بيرون از مباحث درس قرار گرفته است. در اين درس
به مباحث زير نپرداختهايم:
هزينههاي معاملات و مالياتها؛
اشاره به اين مباحث گذراست، هرچند كه بيشك موضوعهايي بسيار پراهميت است.
تصميمات سرمايهگذاري واقعي.
چندان در مورد تصميمات سرمايهگذاري شركتها بحث نخواهيم كرد، و از مبحث مهم (و
رشديابندة) تحليل اختيار معاملة واقعي گذر ميكنيم.
واسطهگري مالي؛ امور مالي شركتها
در مفهوم گستردهتر شامل تحليل بانكها، بانكهاي سرمايهگذاري، و تعيين قيمت در
بورسهاست. غير از دعوت شما به مطالعة متن مقدماتي بازارها
و نهادهاي مالي، يكسره از اين موضوعات گذر كردهايم.
· ساختار
خُرد بازار. يكي از حوزههاي پژوهشي مهم در امور مالي، بهكارگيري اطلاعات در
تعيين قيمت در بازارهاي ثانويه است؛ اين حوزه الزامات مهم (و هنوز كشفنشده) براي
امور مالي شركتها دارد.
هرچند كه فشار اين درس بر پژوهشهاي
نظري استوار است، اما بر پارهاي وجوه نهادي و آمپريك موضوع نيز اشاراتي خواهد
رفت؛ به هرحال، مباحث اخير در حاشيه خواهند بود. از دانشجويان به جدّ درخواست ميشود
كه درس را خود كامل كرده، و با جزئيات قانوني و نهادي و نتايج مطالعات تجربي و
بررسي افتههاي مالي مختلف آشنا شوند. در سرتاسر اين درس، همواره به مآخذ جديد و
كافي براي اينكه بيشتر بخوانيد، اشاره خواهد شد.